Συγκοίμηση & Aware Parenting | Η ανάγκη του βρέφους για εγγύτητα

Ένας από τους πιο συχνούς προβληματισμούς των νέων γονιών είναι ο ύπνος.

«Να αφήσω το μωρό να κοιμηθεί μαζί μου;»

«Μέχρι πότε;»

«Θα κακομάθει;»

«Μήπως δεν θα γίνει ποτέ ανεξάρτητο;»

Γύρω από τον ύπνο των βρεφών κυκλοφορούν δεκάδες συμβουλές, πολλές από τις οποίες βασίζονται περισσότερο σε κοινωνικές αντιλήψεις παρά στις πραγματικές ανάγκες των μικρών παιδιών.

Η προσέγγιση του Aware Parenting προτείνει να ξεκινήσουμε από μια διαφορετική ερώτηση:

Τι έχει πραγματικά ανάγκη ένα ανθρώπινο βρέφος;

Η ανάγκη για εγγύτητα δεν είναι συνήθεια

Αν παρατηρήσουμε όλα σχεδόν τα θηλαστικά, θα δούμε ότι τα μικρά τους κοιμούνται κοντά στη μητέρα τους.

Το ίδιο συνέβαινε και στους ανθρώπους για το μεγαλύτερο μέρος της εξελικτικής μας ιστορίας.

Η ανάγκη ενός μωρού να αναζητά τη σωματική εγγύτητα δεν είναι ένδειξη εξάρτησης ούτε αποτέλεσμα «κακομαθημένης» συμπεριφοράς.

Αποτελεί μία φυσιολογική βιολογική ανάγκη.

Πότε άρχισε να αλλάζει αυτή η εικόνα;

Κατά τον 13ο αιώνα στην Ευρώπη, οι καθολικοί ιερείς άρχισαν να συνιστούν στις μητέρες να σταματήσουν να κοιμούνται μαζί με τα βρέφη τους. Πιθανότατα, η πραγματική αιτία αυτής της σύστασης ήταν η άνοδος της πατριαρχίας και ο φόβος ότι η υπερβολική επιρροή της μητέρας, ιδιαίτερα στα αγόρια, δεν ήταν επιθυμητή.

Ωστόσο, η αιτιολογία που δινόταν τότε ήταν διαφορετική: ότι υπήρχε κίνδυνος η μητέρα να πνίξει κατά λάθος το βρέφος στον ύπνο της, ένα φαινόμενο γνωστό ως overlaying.

Σήμερα, οι ιστορικοί θεωρούν ότι οι περισσότεροι θάνατοι βρεφών κατά τον Μεσαίωνα οφείλονταν σε ασθένειες ή ακόμη και σε βρεφοκτονίες. Στις λίγες περιπτώσεις όπου συνέβαινε πράγματι τυχαίος πνιγμός, ήταν πιθανό να σχετιζόταν με γονείς που βρίσκονταν υπό την επήρεια αλκοόλ.

Μέχρι τον 14ο και 15ο αιώνα, η σύσταση να μη μοιράζονται οι γονείς τον ύπνο με τα βρέφη τους είχε πλέον επικρατήσει και οι κούνιες είχαν γίνει συνηθισμένο έπιπλο στα περισσότερα ευρωπαϊκά σπίτια με παιδιά.

Μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση του 18ου αιώνα, διαδόθηκε στις βιομηχανικές κοινωνίες η αντίληψη ότι τα μωρά «κακομαθαίνουν» όταν τα κρατάμε πολύ αγκαλιά. Οι μητέρες προειδοποιούνταν να μην κρατούν συχνά τα βρέφη τους, επειδή πίστευαν ότι έτσι θα μεγάλωναν «απαιτητικά μικρά τέρατα».

Κατά τον 20ό αιώνα, στις τεχνολογικά ανεπτυγμένες κοινωνίες, τα βρέφη απομακρύνθηκαν από τις μητέρες τους περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Όλο και περισσότερες γεννήσεις πραγματοποιούνταν στα νοσοκομεία και δημιουργήθηκαν οι κεντρικοί θάλαμοι νεογνών, με στόχο την προστασία τους από λοιμώξεις.

Από την πρώτη κιόλας ημέρα της ζωής τους, τα μωρά αναμενόταν να κοιμούνται μόνα τους, μακριά από τη μητέρα τους.

Την ίδια περίοδο, η μείωση του θηλασμού, η οποία ενισχύθηκε από τις εταιρείες παραγωγής υποκατάστατων μητρικού γάλακτος, συνέβαλε ακόμη περισσότερο στον αποχωρισμό μητέρας και βρέφους.

Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των αλλαγών, μέχρι το 1950 ελάχιστα πλέον βρέφη στις δυτικές, βιομηχανικές κοινωνίες κοιμούνταν μαζί με τις μητέρες τους.

Το σώμα του μωρού όμως δεν άλλαξε

Παρότι ο τρόπος ζωής μας άλλαξε μέσα σε λίγους αιώνες, η βιολογία μας εξελίσσεται πολύ πιο αργά.

Το νευρικό σύστημα ενός βρέφους εξακολουθεί να περιμένει αυτό που περίμενε και πριν από χιλιάδες χρόνια:

τη ζεστασιά, την επαφή, τη μυρωδιά, την αναπνοή και την παρουσία του ανθρώπου που το φροντίζει.

Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια η πρακτική του ύπνου μαζί με τα βρέφη και τα μικρά παιδιά αρχίζει και πάλι να γίνεται περισσότερο αποδεκτή στις δυτικές βιομηχανικές κοινωνίες, καθώς όλο και περισσότεροι γονείς εμπιστεύονται το φυσικό τους ένστικτο να μοιράζονται τον ύπνο με τα παιδιά τους.

Πολλά μωρά δυσκολεύονται να αποκοιμηθούν ή να ξανακοιμηθούν όταν μένουν μόνα τους.

Η ανεξαρτησία δεν διδάσκεται με απομάκρυνση

Ένας συνηθισμένος φόβος των γονιών είναι ότι αν ένα παιδί κοιμάται μαζί τους, δεν θα θελήσει ποτέ να φύγει.

Η αναπτυξιακή ψυχολογία όμως δείχνει ότι η ανεξαρτησία δεν δημιουργείται επειδή πιέζουμε ένα παιδί να αποχωριστεί πριν είναι έτοιμο.

Αντίθετα, μεγαλώνει σταδιακά όταν οι πρώιμες ανάγκες του για ασφάλεια και σύνδεση έχουν καλυφθεί.

Προς ενημέρωση και ξεκαθάρισμα εννοιών

Υπάρχουν στην ουσία τρεις διαφορετικές έννοιες που συχνά μπερδεύονται:

·         Room-sharing (ύπνος στο ίδιο δωμάτιο): το μωρό κοιμάται στο δικό του λίκνο ή κούνια, δίπλα στους γονείς. Αυτή η πρακτική συστήνεται από πολλούς παιδιατρικούς οργανισμούς για τους πρώτους μήνες, γιατί έχει συσχετιστεί με μικρότερο κίνδυνο SIDS.

·         Bed-sharing (κοινός ύπνος στο ίδιο κρεβάτι): εδώ οι απόψεις είναι πιο διχασμένες. Πολλοί οργανισμοί δεν το συστήνουν ως γενική οδηγία, επειδή σε ορισμένες συνθήκες αυξάνει τον κίνδυνο ασφυξίας ή SIDS, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παράγοντες όπως:

Ø  κάπνισμα,

Ø  αλκοόλ ή φάρμακα που προκαλούν υπνηλία,

Ø  πολύ μαλακό στρώμα ή καναπές,

Ø  πρόωρο ή πολύ μικρό βρέφος.

·         Safe bed-sharing (ασφαλής συγκοίμηση): υπάρχει μια μεγάλη ομάδα ερευνητών, όπως ο James McKenna, που υποστηρίζει ότι όταν πληρούνται πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις ασφαλείας, ο κοινός ύπνος μπορεί να είναι ασφαλής και βιολογικά φυσιολογικός.

Δεν υπάρχει μία σωστή επιλογή για όλες τις οικογένειες

Το Aware Parenting δεν λέει ότι όλες οι οικογένειες πρέπει να κάνουν συγκοίμηση.

Λέει όμως ότι κάθε μωρό έχει ανάγκη από εγγύτητα.

Αν η συγκοίμηση λειτουργεί για την οικογένειά σας και μπορεί να γίνει με ασφάλεια, μπορεί να αποτελέσει μια όμορφη εμπειρία.

Αν δεν σας ταιριάζει, μπορείτε και πάλι να προσφέρετε στο μωρό σας αυτό που χρειάζεται περισσότερο: σωματική επαφή πριν αποκοιμηθεί και άμεση ανταπόκριση όταν ξυπνά μέσα στη νύχτα.

Το βρέφος είναι βιολογικά προετοιμασμένο να αναζητά τη σωματική εγγύτητα και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ο τρόπος με τον οποίο κάθε οικογένεια θα καλύψει αυτή την ανάγκη μπορεί να διαφέρει. Είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι αναπτυξιακές ανάγκες του παιδιού όσο και οι σύγχρονες οδηγίες για τον ασφαλή ύπνο.

Ζωή Κολιού

Aware Parenting Instructor

Body Oriented Therapist

www.zoikoliou.com

Βιβλιογραφία

Το άρθρο αυτό βασίζεται κυρίως στις ιδέες που παρουσιάζει η Aletha Solter στο βιβλίο The Aware Baby, καθώς και στη σύγχρονη βιβλιογραφία για την προσκόλληση και την ανάπτυξη του βρέφους.